Ilirët e Afganistanit, banorët që jetojnë mes traditave dhe valleve shqiptare

0
94

Paraardhësit tanë janë shpërndarë të gjithë dhe kemi të bëjmë me një rast unik të ekzistencës së tyre, me mijëra kilometra larg. Ato janë pasardhës të 6000 luftëtarëve ilirë që u larguan pas vrasjes së mbretit Kliti nga Aleksandri i Madh rreth vitit 300 para Krishtit.

Vendi që ishin vetëm quhej Hundëz dhe ata u quajtën hundëzakë, një fis me paraardhje ilire kishte edhe sot e kësaj dite me tradita, gjuhë dhe zakone të ndryshme nga popullsia vendase. Për shkak të distancës, nuk mund të ktheheshin në shtëpi dhe u martuan me vendaset. Gjuha e tyre u quajt “burrishte”, është e përzier dhe nuk shkruhet.

Ky vend është në Qafiristab (sot Nuristan), aty ku ka kufirin Afganistani, Pakistani, India, Kina e Taxhikistani, ku ndodhet një luginë e hapur, Hundëz nga vetë forma e saj. Ndodhte mes 7.000-7.800 metra malesh të larta. Aty jeton një popull i ndryshëm nga popujt dhe të tjerët që rrethojnë, si nga kultura, nga veçoritë fizike, nga bardhësia e lëkurës, nga origjina dhe nga gjuha që flasin.

Këtë veçori e kanë parë fillimisht eksploruesit amerikanë dhe europianë që në vitin 1956. Banorët e Hunzës flasin për një legjendë që shpreh vetë paraardhjen e tyre ilire, nga ushtria e ushtrisë ilire të shkojë nga ushtria e Aleksandrit të Madh, që siç dihet rreth 330-336 para erës sonë shkoi deri në Brigjet e Gangut në Indi.

Në atë drejtim të ushtrisë së Aleksandrit pati një mosmarrëveshje të madhe midis Aleksandrit të Madh dhe ushtarëve të tij dhe të komandantëve të ushtrisë së tij, të cilët nuk donin që ta ndiqnin aq larg, që në atë kohë ishin më të mëdhenj kozmikë për këtë e sotme. Në ato debat, gjatë një mbrëmje që mbante Aleksandri i Madh, ai vrau gjatë një debati komandantin e ilirëve, komandantin e kalorësisë ilire, Klitin.

Ushtarët e Klitit i kanë dhënë besnikë komandantit të tyre, u rebeluan dhe shkuan nga ushtria e Aleksandrit të Madh duke qarkulluar në ato zona të veriut të Indisë, në fushat e Afganistanit, Pakistanit sa nuk gjetën të shiten në një luginë të bukur, midis malesh të fundit , që i kujtonte vendlindjen e gomës, Ilirinë e dikurshme.

Ata kanë një panteon të tyren, krejt të ndryshëm nga besimet fetare të popujve fqinjë, deri në fillim të shekullit 20-të ata kanë besuar një perëndi të tire që quhet Dizaus. Studiuesit i referohen perëndisë Diell Zeus, pra është një perëndi pagane dhe trashëguar që nga paraardhësit ilirë.

Kjo popullsi nuk përdor pijet e rajonit, pavarësisht se janë rrethuar nga popujt myslimanë përdorin verën, të përzier me ujë, siç bën dhe ilirët. Ata janë vegjetarianë, sipas të dhënave të përdorura shumë pak mish. Janë kopshtarë të talentuar, përdorin kajsinë, perimet i përdorin të gjitha. Nuk ka krime, madje atje nuk njihet as divorci dhe as teknologjia. Jetëgjatësia e saj ishte një ndër veçoritë që i bën të dallohen. Janë janë banorë që kanë mes maleve të larta, merren me aktivitet fizik, punojnë në bujqësi dhe veten dhe quajnë arbërz.

Ata janë vegjetarianë, sipas të dhënave të përdorura shumë pak mish. Gjithashtu, një herë në vit në një periudhë para dy muajsh komuniteti i Hundëzës konsumon vetëm lëngun e kajsisë, duke përmbushur një traditë shumë vjeçare. Shumë ekspertë kanë treguar se si e konsumimit është sekreti i jetës së gjatësisë së tyre.